گزینه اقتصادی و سازگار با محیط زیست بنزین اکتان

وقتی به پمپ بنزین مراجعه می‌کنید، اعداد مختلفی را روی نازل‌ها یا تابلوها می‌بینید که نشان‌دهنده «عدد اکتان» سوخت هستند. به زبان ساده، عدد اکتان معیاری برای سنجش میزان مقاومت بنزین در برابر گرما و فشار پیش از احتراق خودبه‌خودی است. درون سیلندر خودرو، مخلوط سوخت و هوا باید دقیقاً در لحظه مناسب و توسط جرقه شمع منفجر شود. اگر سوخت نتواند فشار را تحمل کند، پیش از جرقه زدن شمع و به دلیل حرارت بالای سیلندر دچار احتراق زودهنگام می‌شود که به این پدیده «ضربه مغزی موتور» یا دتینیشن (Knocking) می‌گویند؛ اتفاقی که در درازمدت آسیبی جدی به قطعات موتور وارد می‌کند.

 

بنابراین، هرچه عدد اکتان یک سوخت بالاتر باشد، آن بنزین در برابر متراکم شدن پایدارتر است و دیرتر (یعنی دقیقاً در زمانِ درست) منفجر می‌شود. خودروهایی که موتورهای پیشرفته، توربوشارژ یا ضریب تراکم بالا دارند، برای عملکرد بهینه و جلوگیری از ناک زدن، به بنزین‌هایی با اکتان بالاتر (مانند بنزین سوپر) نیاز دارند. در مقابل، خودروهای معمولی با ساختار ساده‌تر، بدون هیچ مشکلی با بنزین معمولی و اکتان پایین‌تر کار می‌کنند و استفاده از سوخت گران‌قیمت‌تر، لزوماً مزیتی برای آن‌ها به همراه نخواهد داشت.

 

 

برای بسیاری از رانندگان تازه‌کار، مواجهه با گزینه‌های متعدد در جایگاه‌های سوخت خارج از کشور می‌تواند گیج‌کننده باشد. اعدادی نظیر ۸۷، ۸۹ و ۹۱ که روی نازل‌ها حک شده‌اند، قیمت سوخت نیستند، بلکه درجه پایداری آن را نشان می‌دهند. بنزین معمولی با اکتان ۸۷ پایین‌ترین رده است، بنزین نیمه‌سنگین یا متوسط معمولاً اکتانی بین ۸۹ تا ۹۰ دارد و بنزین سوپر (پریمیوم) با درجه ۹۱ تا ۹۴ عرضه می‌شود. اما در این میان، یک گزینه خاص یعنی بنزین اکتان ۸۸ نیز وجود دارد که ساختار و داستان متفاوتی پشت آن است.

 

بنزین بدون سرب ۸۸ که در بازار به نام E15 نیز شناخته می‌شود، در واقع یک سوخت ترکیبی و زیستی (Biofuel) است. این فرآورده از ۸۵ درصد بنزین خالص و ۱۵ درصد اتانول (الکل مشتق شده از ذرت و گیاهان) تشکیل شده است. از آنجا که اتانول به طور طبیعی خاصیت ضدکوبش دارد و عدد اکتان را بالا می‌برد، مخلوط حاصل رتبه‌ای بالاتر از بنزین معمولی (۸۷) کسب می‌کند، اما به دلیل سهم ۱۵ درصدی اتانول، یک پله پایین‌تر از بنزین نیمه‌سنگین (۸۹) قرار می‌گیرد و جایگاهی میانه را به خود اختصاص می‌دهد.

 

شاید تصور کنید سوختی با اکتان بالاتر باید گران‌تر باشد، اما اکتان ۸۸ معمولاً به دلیل سیاست‌های حمایتی و یارانه‌های دولتی در ایالات متحده، قیمتی ارزان‌تر از بنزین اکتان ۸۷ و ۸۹ دارد. از طرفی، وجود اتانول باعث می‌شود این سوخت با اکسیژن بیشتری بسوزد. احتراق کامل‌تر به معنای کاهش گازهای آلاینده خروجی از اگزوز و کربن‌زدایی نسبی از موتور است که در نهایت به سلامت محیط زیست کمک می‌کند.

 

برخلاف بنزین‌های رایج، اکتان ۸۸ در همه جایگاه‌ها در دسترس نیست، هرچند عرضه آن در تمامی ایالت‌های آمریکا به جز کالیفرنیا قانونی است. در گذشته، فروش این سوخت در ماه‌های گرم سال (تابستان) به دلیل ترس از افزایش تبخیر و ایجاد مه دود فتوشیمیایی ممنوع بود. با این حال، با افزایش شدید قیمت انرژی در سال‌های اخیر، آژانس حفاظت از محیط زیست آمریکا (EPA) به منظور کاهش هزینه‌های سبد خانوار، مجوز فروش این سوخت اقتصادی را برای تمام فصول سال صادر کرد.

 

بر اساس تاییدیه رسمی EPA، تمامی خودروهای سواری و شاسی‌بلند مدل سال ۲۰۰۱ به بعد (یعنی خودروهای مدرن دو دهه اخیر) به طور کامل با سوخت E15 یا همان اکتان ۸۸ سازگار هستند. جالب است بدانید که تقریباً هیچ خودروی مدرنی در کاتالوگ خود به طور اختصاصی نیاز به اکتان ۸۹ ندارد؛ بنابراین برای موتورهایی که نیازمند بنزین سوپر نیستند، اکتان ۸۸ یک جایگزین ایده‌آل و تاییدشده است.

 

یک هشدار مهم: استفاده از بنزین اکتان ۸۸ (E15) به هیچ وجه برای وسایل نقلیه غیرخودرویی مانند قایق‌های موتوری، موتورسیکلت‌های قدیمی، ماشین‌های چمن‌زنی و ابزارهای باغبانی مجاز نیست؛ چرا که اتانول موجود در آن می‌تواند به سیستم‌های سوخت‌رسانی کوچک و بدون سنسور آسیب جدی وارد کند.

 

تفاوت قیمت میان اکتان ۸۸ و گزینه‌های دیگر ممکن است در هر گالن تنها چند سنت (مثلا ۱۰ تا ۳۰ سنت) باشد. شاید این رقم در یک بار سوخت‌گیری ناچیز به نظر برسد و تنها یک یا دو دلار صرفه‌جویی ایجاد کند، اما در طول یک‌سال و با پیمایش مسافت‌های طولانی، به رقم چشمگیری تبدیل می‌شود. از نظر عملکردی، رانندگان متوجه تغییر منفی در شتاب یا کشش خودرو نخواهند شد؛ حتی به دلیل خواص شیمیایی اتانول و بهسوزی آن، در برخی موتورها افزایش جزیی در توان اسب‌بخار خروجی نیز گزارش شده است، هرچند که به دلیل چگالی انرژی کمترِ اتانول نسبت به بنزین خالص، ممکن است افت بسیار ناچیزی (در حد ۱ تا ۲ درصد) در مسافت قابل پیمایش با یک باک کامل دیده شود.